Heeft u uw 'passie' al gevonden? Of werkt u eerst aan 'een stukje authenticiteit'? Niemand ontkomt er tegenwoordig aan zichzelf te ontwikkelen. Of wordt het tijd om de handen uit de mouwen te steken en gewoon weer aan het werk te gaan?Sinds het Persoonlijk Ontwikkelplan (POP) halverwege de jaren ’90 zijn intrede deed, is zelfontwikkeling een must. In een kenniseconomie ben je na je HBO of universitaire opleiding niet klaar, je moet blijven leren. Logisch, want functies veranderen en scholing maakt werknemers flexibel. Maar de afgelopen jaren lijken kennisgerichte opleidingen en seminars niet meer voldoende. We moeten ons als persoonlijkheid ontwikkelen, onze passie leren kennen en in onze ‘eigen kracht’ komen te staan. Talloze coaches en trainers werpen zich op om ons daarin te begeleiden. Maar levert het werkend Nederland echt wat op, of verdienen al die adviseurs hun geld vooral met gebakken lucht? Kijk eens naar landen met snel groeiende economieën als China, India of Rusland. Daar wordt niet naar persoonlijke authenticiteit gezocht, daar wordt keihard gewerkt!
Gedwongen zelfontwikkeling wordt bewijsdrang
“Zelfontwikkeling is altijd een drijfveer geweest, maar we hechten er tegenwoordig veel meer waarde aan”, zegt Joost Vanthoor van het Groei Atelier, gespecialiseerd in het coachen van 20’ers en 30’ers. “Dat we het nu belangrijker vinden hangt zeker samen met onze welvaart. Maar dat maakt het geen luxeprobleem. Veel 20’ers en 30’ers zouden gráág tevreden zijn met een ‘doorsnee’ negen tot vijf baan, maar er blijft wat bij ze knagen. Ze zijn opgegroeid in een wereld waarin in materieel opzicht alles er al is. De basisvoorwaarden waar in armere landen voor wordt gewerkt, zijn hier al geregeld. Deze generatie is bovendien opgevoed met het idee dat je je móet ontwikkelen en dat je al je capaciteiten moet benutten. Hóe je dat dan doet is voor veel mensen wel degelijk een reëel vraagstuk. Zelfs mensen die vanuit zichzelf niet zo’grote behoefte tot ontwikkeling in hun werk hebben, denken vaak dat het wel van ze wordt verwacht door hun ouders of door de maatschappij.”
Zelfontwikkeling is bittere noodzaak
Ook Jeroen van Eijnsbergen, arbeidspsycholoog bij Van Eijnsbergen en Partners, ziet de focus op zelfontwikkeling als een verschijnsel van deze tijd. “Zelfontwikkeling is bittere noodzaak. Het werkveld ontwikkelt zich in een razend tempo, medewerkers moeten zich voortdurend aanpassen. Wij zien regelmatig topmensen sneuvelen. Ze zijn inhoudelijk uitstekend in hun vak, maar kunnen zich niet handhaven op de werkvloer. De samenleving is zo gefixeerd geraakt op presteren. Iedereen moet alles kunnen. Kijk naar het Persoonlijk Ontwikkelplan (POP). Dat was bedoeld om te onderzoeken welke talenten de organisatie in huis heeft, en hoe die optimaal kunnen worden ingezet. Maar hoe wordt het gebruikt? De talenten noteren we maar laten we verder voor wat ze zijn. We leggen de nadruk op wat mensen niet goed kunnen en laten daar allerlei vaardigheidscursussen op los. Zwakke punten moeten sterke punten worden. Zo creëer je manusjes van alles: iedereen moet over dezelfde vaardigheden beschikken. We krijgen dus steeds meer verbreding in plaats van focus op talenten. Werknemers moeten zich aanpassen aan wat de omgeving belangrijk vindt en de uitdaging ligt in het hanteren van dit soms consumerende krachtenveld. Verkramping ontstaat, belastbaarheid en synergie verminderen. Als je je staande wil houden op de werkvloer, zul je heel goed je eigen identiteit moeten kennen. Je moet weten welke elementen je moet aanpassen en in hoeverre je die kán aanpassen. In de huidige bedrijfscultuur wordt je weerbaarheid en je aanpassingsflexibiliteit voortdurend op de proef gesteld, een eigen concrete strategie is dan essentieel.”
Zelfontwikkeling is onderdeel van het leven
Regi Melcherts, oprichter van Strategisch Coachen Groep, ziet zelfontwikkeling als iets van alle tijden. “Zelfontwikkeling is groeien, en groeien hoort bij leven. Denk aan de Samurai in Japan of aan Aziatische vechtsporten zoals judo. Zelfontwikkeling speelt daarbij een centrale rol. Je ziet wel dat zelfontwikkeling tegenwoordig breder leeft in de maatschappij. Groei betekent niet altijd ‘meer’. Je werk is niet beter omdat je een medisch specialist, advocaat of directeur bent, maar omdat je in je baan je eigen talenten zo goed mogelijk gebruikt. Groei is op maatschappelijk niveau ook transformatie: het veranderen van waarden, normen, zienswijzen, meningen en gedragingen. Het streven naar duurzaamheid is daar een mooi voorbeeld van.” Volgens Melcherts is het ‘heel Nederlands’ om zelfontwikkeling van mensen te eisen. “Je kunt het ze ook gunnen. Of als ze er zelf niet naar streven, ze het inzicht gunnen dat het prettig is om jezelf te ontwikkelen. Als werkgever heb je de rol om je medewerkers daarin te stimuleren.”
Barre tijden leiden tot snelle ontwikkeling
In hoeverre je mensen groeien heb je als werkgever niet in de hand, zegt Melcherts. “Het tempo waarin iemand groei kun je wel stimuleren maar niet afdwingen. En zelfs aan dat stimuleren zitten grenzen. Als je werknemers overlaadt met opleidingsprogramma’s of traineeships kunnen ze zelfs in hun groei worden geremd. “Mensen in een te comfortabele zone houden betekent dat ze groeien in een rijke omgeving. Terwijl groeien in een barre omgeving harder kan gaan. Kij bijvoorbeeld naar jonge artsen die een paar jaar in een ontwikkelingsland werken, zonder faciliteiten, die maken grote stappen in hun zelfontwikkeling.”
Melcherts gelooft dat iedereen kan groeien. Zelfs onderbetaalde werknemers in lage lonenlanden als India. “We laten ons vaak tegenhouden door onze eigen blokkerende overtuigingen. Waarom denk je dat circusdirecteuren een olifant gevangen kunnen houden met een dun koordje aan een paaltje? Toen die olifant als kleintje in het circus kwam, kon hij zich niet los trekken en deed zijn poot pijn. Als volwassen dier gelooft hij dat nog steeds, ook al is het al lang niet meer waar. Zo is het bij mensen ook. We geloven wat we in onze opvoeding en uit onze omgeving hebben meegekregen. Dat zijn elastiekjes uit het verleden die ons remmen. ”
Omgeving versus eigen drijfveren
Joost Vanthoor van het Groei Atelier bevestigt dat we ons vaak laten leiden door onze omgeving. “Mensen die gaan onderzoeken wat ze nou eigenlijk willen in hun carrière ontdekken vaak dat ze altijd hebben gedaan wat hun omgeving verlangde. Ik ken iemand die naast haar werk voortdurend bleef studeren, terwijl ze eigenlijk op zoek was naar een betere balans tussen werk en privé. Het blijven studeren kwam voort uit de overtuiging dat ze wat ‘moest’ doen met haar intelligentie, omdat haar ouders en de maatschappij dat zo wilden. Ik zie ook mensen zzp-er worden, in de hoop dat ze dan meer vrijheid en meer tijd voor hun gezin hebben. Maar juist als ondernemer is het keihard werken. Pas als je helder hebt wat je eigen waarden en drijfveren zijn, kun je bepalen hoe je je wilt ontwikkelen.”
Welvaart vraagt om zelfontwikkeling
Wie zich staande wil houden in het grimmige krachtenveld van het bedrijfsleven, zich los wil maken van de verwachtingen van de maatschappij, of zijn eigen blokkerende overtuigingen achter zich wil laten, zal dus wel degelijk moeten werken aan zelfontwikkeling. De huidige maatschappij is daarin keihard. Je kunt erover discussiëren of dat een goede zaak is, of dat we ons weer moeten richten op de individuele talenten van mensen in plaats van aan iedereen dezelfde (soms onmogelijke) eisen te stellen. Maar voor werknemers zit er voorlopig niets anders op dan deze barre tijden aan te grijpen om extra hard te groeien.
Bron: MT
